Author: Bruce

Numeracion

Los Romans de l’Antiquitat utilizavan sèt letras per escriure los nombres. Lo zèro èra pas considerat coma un nombre, çò que limitèt bravament lors possibilitats de calcul. A l’origina, aquelas chifras èran segurament d’òscas sus de bastons, facilitava lo comptatge de las bèstias pels pastres.
I. Principis de basa
H Las sèt letras son : I (1), V (5), X (10), L (50), C (100), D (500), M (1 000).
H Quand una letra es plaçada a drecha d’una letra “mai bèla” o “egala”, las ajustam.
H Quand una “lettra d’unitat” es plaçada just a esquèrra d’una letra “mai bèla”, la devèm levar a la darrièra. Las letras d’unitat son I per V e X, X per L e C, C per D e M. Exemples : IV = 5-1 = 4 ; XL = 50 - 10 = 40...
H Levat aquelas letras d’unitat a levar, ordenam las valors dins l’òrdre descreissent.
H Podèm pas utilizar quatre còps seguits la meteissa letra (levat M).
II. Exemples
Tièra dels vint primièrs nombres romans
XLVI = 46 LX=60 LXXXIX=89 XC=90 DC=600 MM=2 000
DIX=509 MMMMDCCCLXXXVIII=4 888 MCMLXXV=1975
III. Ara
A l’ora d’ara, utilizam encara los nombres romans, de còps :
– sus d’unes quadrans de relòtges ;
– per escriure lo nom dels reis (Louis XIV, Charles IX…) ;
– per escriure lo nom dels papas (Jean-Paul II, Benoît XVI…) ;
– per escriure l’ordre dels segles e dels millenaris (segle XIX, IIIe millenari…) ;
– per escriure la data de construccion sus d’unes bastiments ;
– per datar d’unes filmes, dins lo generic ;
– Per notar lo nombre d’oxidacion d’una espècia quimica (oxyde de fer(III) …)
IV. Particularitats
4 s’escriu de còps IIII a la plaça de IV. Lo sonam “quatre d’horloger” per çò qu’aquela escritura se tròba subretot suls quadran de relòtges redonds. Demest autres sistèmas, i a tanben los macrons (barras orizontalas) qu’an permés de crear de nombres bèls. Exemples :
Õ ´ 1 000 V = 5 000 Õ ´ 1 000 000 D = 500 000 000

I	II	III	IV	V	VI	VII	VIII	IX	X	XI	XII	XIII	XIV	XV	XVI	XVII	XVIII	XIX	XX
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15	16	17	18	19	20

Exercicis
1. Convertís en nombre “arabs”.
2. Convertís en nombres romans.
3. Respon a las questions pausadas...

VIII
XIV
XXIII
XXIX
XXXV
XVII

XL
LI
LXXXVI
XCI
CCL
DCCCVIII

MMXII
MCM
CMXLIV
MMMXXIV
MCDLXVII
CMI

9
43
54
78
95
107

423
777
1 285
2 809
3 333
2 998

Qué es lo numèro d’aquela dintrada del Colisèu ? / . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .	Quin grade pòt aténher lo tirant d’aiga d’aquel batèl ? / . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Quina ora indica aquel relòtge ? / . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Photographies : Wikipédia (CC by-sa 3.0 WarpFlyght & Cutty Sark) – v01 – Bruce Demaugé-Bost – http://bdemauge.free.fr