Author: Bruce

Sciéncias

Ont trobam d’aiga sus Tèrra ?
L’aiga es presenta pertot sus Tèrra : dins las mars e los oceans (forçadament, mas jos forma salada…), sus tèrra (lacs, flumes, rius, glacièrs…), jos tèrra (rius e lacs sosterranhs, espandidas freaticas [fr : nappes phréatiques]...) e dins l’atmosfèri (jos la forma de vapor d’aiga, de nivols o de precipitacions).
Qué es lo cicle natural de l’aiga ?
Mai que mai jos l’efièch de l’energia solara, d’escambis se fan de contunh entre aquelas diferenta resèrvas d’aiga. L’aiga “liquida” dels oceans, mars, lacs e flumes se transforma en un gas : la vapor d’aiga. Rejonh l’atmosfèri (lo jaç de gas qu’envolopa la Tèrra), coma la vapor d’aiga que ven dels èssers vius (parlam d’evapotranspiracion).
Quand la vapor d’aiga se refresca (en atenhent una cèrt altitud, en encontrant de corrents d’aire freges, etc.), se condensa, es a dire que ven liquida (o solida) tornamai e forma de minusculas gotetas o de cristals de glaç (que l’acumulacion constituís los nivols).

Quand las gotetas o los cristals venon tròp pesucs per èsser portats pels corrents ascendents (que van del sòl cap al cèl), tomban jos la forma de precipitacions liquidas (pluèja, plovina [fr : bruine], pluèja glaçanta) o solidas (nèu, granissa menuda [fr : grésil], pèiras [fr : grêle]). De còps, las precipitacions venon tornamai de vapor d’aiga abans d’aténher lo sòl (e forman una mena de virgula dins lo cèl, que sonam virga). La vapor d’aiga se pòt tanben depausar dirèctament suls objèctes, sens tombar : es la rosada (o, quand la temperatura es inferiora a 0 °C, lo gibre).
La màger part de las precipitacions tòrnan dirèctament dins los oceans. Una pichona partida d’elas (a pauc prèp 20 %) atenh las tèrras e siá rajola [fr : ruisselle] en susfàcia (per rejónher los rius, los flumes e, finalament, los oceans), siá s’infiltra dins lo sòl, per formar una espandida freatica qu’alimenta puèi las sorgas (poses, rius, lacs…)
Las perturbacions del cicle natural de l’aiga
D’unes fenomèns, per la màger part deguts a l’accion de l’Òme, venon perturbar lo cicle de l’aiga ; aicí-ne los principals :
– la deforestacion demesís l’evapotranspiracion ;
– los prelèvaments tròp importants agotan las espandidas freaticas ;
– la desviacion de corses d’aiga ;
– l’agricultura intensiva fa venir progressivament los sòls impermeables ;
– l’urbanisacion redusís l’absorpcion d’aiga pels sòls ;
– la pollucion atmosferica a un efièch sus la formacion dels nivols...
Complements d’informacion
Existís tanben un cicle de l’aiga sosterranh prigond (o magmatic) que coneissèm d’unas manifestacions : los geysers, las sorgas d’aiga cauda, etc.
Es possible de “forçar un nivol a se transformar en precipitacion” en relargant dedins d’unes produches (sovent d’iodura d’argent, de clorur de sodium o de nèu carbonica), amb un canon o per avion. Parlam d’ensemenada de nivols. Aquela tecnica pòt permetre d’evitar que de granissa bèla destrusisca de cultura e de luchar contra la secadura, de tornar menar al sòl de fums dangeroses (accident de Tchernobyl en 1986), d’evitar que plòga pendent de ceremonias importantas (Moscou) o encora de facilitar d’unas operacions militàrias (de tractats internacionals fòrabandisson ara aquel motiu de modificacion del climat).

Illustration du cycle de l’aiga : CC-by 3.0 Toony(Wikipédia) – v01 – Bruce Demaugé-Bost – http://bdemauge.free.fr